Tarjei Vågstøl

Endeleg cand. philol.

Så mykje meir eg gjerne skulle lært.

Eg skreiv at “før i tida var tastatur noko ein brydde seg om, og investerte i”.

Eg er ein sånn gamling som bryr meg om tastaturet (likevel skreiv eg hovudfagsoppgåva mi på tastaturet på ein iBook!) Eg har gjeve opp å tilpassa tal- og bokstavtastane noko særleg, men eg bryr meg om tilvalstastane (td. shift, control og alt) og teikntastane.

I dag bruker eg eit ganske standard Logitech-tastatur på jobb.

Det er eit greitt tastatur, men det irriterer meg at tastane det har åtte heilt ubrukelege “multimedia”-tastar på toppen, i tillegg til tre “Windows-tastar” eg aldri bruker. Så kom eg på at Logitech laga musa til Lisp-maskinene frå Symbolics, og byrja å tenkja på kvifor ingen kunne laga eit slikt PC-tastatur:

eller eit tastatur som tilsvara “Space Cadet”-tastaturet på Lisp-maskinene på MIT:

Klikk på bileta, så vert dei større. Det er ikkje den mekaniske kvaliteten eg tenkjer på no, men det rike utvalet av nyttige spesialtastar.

Eg liker spesielt det visjonære som nokon har sagt om tastaturet:

Still, many of the user-interface ideas behind certain key additions never materialized in actual software systems. So, it remains a monument to design excess.

Forklaring på vitsen: i dag finst det ikkje “user-interface ideas” i tasturdesign lenger.

Mange (to) spør kvifor ein er nøydd til å registrera seg for å kommentera bloggen min.

For det fyrste tykte eg det er litt artig om dei som kommenterer fortel kven dei er. For det andre tenkte eg at det kunne redusera mengda med blogg-spam.

Sidan det ser ut som om mange vegrar seg for å kommentera på grunn av kravet om registrering, har eg no installert Akismet, og gjort det mogleg å kommentera utan å registrera seg. Det var ikkje heilt trivielt å finna ut kvar den innstillinga budde i dag, det kan eg lova deg.

No trur eg det skal noko ekstraordinært dersom eg skal unngå å verta cand.philol. Munnleg er rett nok ikkje før neste onsdag. Det er ekstraordinært seint, faktisk dagen etter den myteomspunne kandidatfesten. Men eg må nesten verta overkøyrd dersom det skal gå verkeleg gale no.

Elles er veldig varmt for tida. Det minner meg om to ting.

Fyrst, halvåret i Kairo. No er det nær på tjue varmegradar om natta, og alt for varmt om dagen. Men det er ikkje varmen i seg sjølv som får fram minna. Dei kom fyrst då eg kom på kontoret i dag, og gjekk inn på datarommet, slo varm og innestengd luft mot meg. Nokon hadde skudd av luftkjølevifta. Sikkert for å spara straum i vinter, då det var litt kaldt. Vel, dette maskinrommet er diverre kontoret mitt her for tida. Så eg fann fram fjernkontrollen og fekk på kjøleanlegget. Etter ei stund byrja det å verka (det er behageleg temperatur her no, og eg er litt mindre uroa for at maskinparken skal bryta saman).

Det som minna meg om Kairo, var ikkje varmen, men lukta av kjøleanlegget då det skrudde seg på. Det er merkeleg med slike minne. Lukt og kjensla av lufta framkallar mykje sterkare minne enn ljod og ljos.

Dessutan minner varmen meg om Pesten av Camus. Boka startar med ei perfekt skildring av kor lukka og trong byen Oran (i Algerie) er om sumaren.

Tarjei

Det førre innlegget mitt fekk meg til å tenkja litt vidare. Den fyrste staden eit slikt grensesnitt kjem til nytte, er i iPhone, ein ny mobiltelefon (og iPod) frå Apple. Dersom omstenda hadde vore annleis, hadde ein slik stått høgt på prioriteringslista mi. No valde eg i staden ein Nokia E65, som er ein minst like god telefon. iPhone burde eg ha nemnt i førre innlegget.

Spørsmålet er sjølvsagt om radikale forbetringar av måten me bruker datamaskiner på, er mogleg. Me veit godt at grensesnitt har ein tendens til å låsa seg, slik at det berre er to utviklingar som er mogleg: anten svært små forbedringar (rullehjul på musa, ekstra tilvalstastar på tastaturet) eller revolusjonerande endringar (overgangen til webbaserte grensesnitt, som har sett sjølve samhandlingsformene våre mange tiår attende). Slike “revolusjonerande” endringar trur eg har lettast for å festa seg når det ikkje framstår som eit nytt grensesnitt til noko gamalt, men eit nytt grensesnitt til noko nytt.

Eit perfekt døme er tastaturutlegg.

Dei aller fleste skriv på tastatur med Qwerty-utlegget, sjølv om gode alternativ har eksistert mykje lengre enn datamaskiner har. Sjølv om Dvorak ikkje er perfekt, er det på mange måtar betre enn Qwerty: Du må flytta fingrane mindre for å skriva vanleg tekst, og det gjer at du både skriv snøggare og slit mindre på nevene. Det finst andre utlegg som skal vera enno betre enn Dvorak, til dømes Colemak.

Likevel er det noko som ikkje funkar. Eg trur at mine eigne røynsler med er mogleg å generalisera: Eg har prøvt ikkje-Qwerty oppsett og funne ut at dei intuitivt kjenst betre, men gjeve opp etter å ha brukt nokre veker på å læra meg det nye utlegget. Andre fortel at dei har prøvt svært hardt, i fleire månader, men innsett at det faktisk er svært vanskeleg å skriva snøggare enn ein gjer med Qwerty.

Nokre idéar til kvifor det er slik:

• Qwerty er der, alltid. Du setja deg ned ved ei datamaskin og forventa at tastaturet har Qwerty-utlegg. Dei fleste bruker mange ulike datamaskiner, og det er alltid litt fikling med å få alternative utlegg til å fungera (særleg om ein vil installera t.d. “norsk Dvorak“).
• Me kan Qwerty. Heilt frå eg brukte ei datamaskin for fyrste gong, for tjue år sidan, har eg brukt Qwerty. Eg skriv ikkje touch, men eg skriv med alle fingrane utan å sjå på tastaturet. Ikkje berre einskildbokstavar, men òg bokstavkombinasjonar, kan eg skriva utan å tenkja. Kvar gong eg har prøvt å læra meg touch (anten det er med Qwerty eller Dvorak), har dette stogga meg: Eg skriv ikkje bokstav for bokstav, iallfall ikkje medvite.
• Det, igjen, kan koma av at eg ikkje skriv touch. Fingrane mine kviler på ASEF-JIOØ eller ASEF-KOPÆ (det normale med Qwerty hadde vore ASDFHJKL). Dette er utan tvil ein skrivestil eg har lagt meg til å på grunn av sjølve tastaturet.

Dette er sjølvsagt ikkje uovervinnelege hinder. Eg lærte meg å skriva nynorsk skikkeleg, sjølv om eg definitivt skreiv bokmål best og mest feilfritt då eg gjekk på gymnaset. Det tok mange år å skrive nynorsk like trygt som eg skreiv bokmål.

Når folk ikkje er viljug til å omskulera seg til eit anna tastaturutlegg, er det kanskje fordi tastatur ikkje er så viktig. Folk skriv eigentleg ikkje så mykje på tastaturet. Det må vera grunnen til at medan mus og skjermar har vorte utvikla, har det gått jamt nedover med tastatura. Før i tida var tastatur noko ein brydde seg om, og investerte i. No er dei berre forbruksvare, og gamle IBM-tastatur er ettertrakta objekt. Den einaste “forbetringa” på tastatura har fått, er at dei har fått nokre ubrukeleg knappar heilt for å justera lyd og slikt.

Eg skal ikkje klaga over den teknologiske utviklinga, det gjer eg alt for ofte. Det er ikkje tvil om datamaskinene er raskare i dag enn dei var for tjue år sidan og me difor kan gjera mykje meir som me ikkje kunne før. Grafikken og prosessorane er raskare, minnet og harddiskane er større og nettverkstilkoplinga er uendeleg mykje raskare.

Det som har stått stille, er samhandlingsformene våre. Me ser framleis på bitmappa, flate skjermar framføre oss, skriv på mekaniske tastatur og bruke musa til å flytta ein peikar. Alle desse elementa har vorte noko betre (kanskje med unnatak av tastaturet), men endringa har på ingen måte vore så stor som endringa i maskinvara i botnen.

No ser det ut som både Microsoft og Apple arbeider med grensesnitt som let deg manipulera ei biletflate fysisk, med fingrane. Det har potensiale til å revolusjonera grensesnitta, men me må sikkert venta i ti år før det får noko å seia for vanlege datamaskiner.

Microsoft Surface, og døme frå Apple: