Strøtankar: Tarjei Vågstøl

Dei som er overraska over at regjeringa vel amerikanske JSF framføre svenske JAS Gripen, skjønar jommen mindre av det politiske spelet enn eg gjer på gode dagar. For å skryta på meg enno meir intuisjon, kan eg melda at eg heller ikkje er særleg overraska over at Ap godtok tenestedirektivet eller over at SV ikkje ser nokon grunn til å gå ut av regjeringa.

Alle desse vedtaka var så openberre at eg ikkje ein gong greier å mobilisera indignasjon. Ikkje ein gong over at alt dette skjer dagen før fødselsdagen min. Så gamal er eg altså vorten!

Men, trass kynismen min: Eg er litt irritert over korleis regjeringa argumenterer.

Det er sjølvsagt umogleg for menigmann oss sivile å vurdera kva for fly som er «best», eller for den del «gode nok». Difor vart eg litt interessert då eg såg at Forsvarsdepartementet har lagt ut rapportar som syner at det amerikanske flyet er best.

Grundige studium av rapporten kan ikkje avsløra særleg mykje meir enn det en fine grafikken til VG kan: det alle meste av sjølve grunnlaget for å bestemma seg for JSF-flya er gradert, men det har tydelegvis noko med stealth-eigenskapar å gjera, og Econ går god for at alt er fint. Altså, regjeringa kan fortelja at Forsvaret seier at berre JSF er godt nok. Å kjøpa fly som ikkje var «gode nok» er jo direkte idiotisk når ein først skal bruka 150 milliardar på krigsmaskineri.

Men korleis kan ein diskutera, eller etterprøva, den vurderinga som eigentleg ligg til grunn? Kva om JSF ikkje vert produsert, slik nokon har åtvara mot? Er dei svenske flya gode nok då?

Er det mogleg å kjøpa dei russiske flya i staden? Kvifor ikkje?

Eg har ikkje skrive noko om den nyvalde presidenten i USA her. Men eg tykte eit stykke frå NYTimes i dag var ganske artig: Lose the BlackBerry? Yes He Can, Maybe.

– God morgon, Barack. Eg har gode nyhende, og dårlege.
– Uff då. Kva er dei gode?
– Du vert president i USA.
– Du, det veit eg. Det var kjekt å vinna, men det spørst no kva eg kan få gjort, då. Eg er ikkje nett Chavez, heller, sjølv om eg måtte få folk til å tru det. Men kva er den dårlege?
– Presidentar får ikkje senda e-post.

Vel, dersom de lurer på kven i all verda som sender inn spørsmål til FAQ-sida til ein TV-serie, så er det altså meg.

OK. Eg har vore blodfan av Carl Hamilton-serien til Jan Guillou i mange år, heilt sidan eg oppdaga han på starten av 1990-talet. Eg har lese dei fleste minst to gonger (bortsett frå bøkene mellom Vendetta og Hevet over enhver mistanke, som eg berre har lese ein gong). Dei to bøkene om Erik Ponti, Ewa Johnsén og Pierre Tanguy er heller ikkje verst. Men ærleg tala, «la grande finale», som kom på norsk no i oktober (Men ikke hvis det gjelder din datter), er sikkeleg dårleg.

Og då meiner eg verkeleg dårleg, vurdert ut frå føresetnadene sine. Sjølv eg finn bokmeldingar i Dagbladet, Kulturspeilet og Haugesunds Avis som tydelegvis tykkjer det var ei bra bok.

Som sagt, eg likte Hamilton-bøkene, kanskje fordi eg kjende meg heime i dei. Ein ekte svensk maoist har lov til å slåst mot Sovjetunionen og Baader Meinhof, særleg når han samstundes stør Palestina og hatar Säpo. Og, ærleg tala, den siste boka i «Hamilton-suiten», Hevet over enhver mistanke, er strålande: Tett, mangetråda og i beste Doktoren mister en pasient-stil.

Men, rett skal vera rett. Bøkene er utdaterte no. For dei som ikkje hugsar korleis verda såg ut før 1995 (eller interesserer seg for det), framstår sikkert verdsbiletet som bøkene presenterer som framand. Ideane bak kan kanskje best oppsummerast som «Kva om Sverige, eit lite, nøytralt land i Norden hadde hatt spesialsoldatar og brukt dei rundt om i verda? Kva om denne spesialsoldaten hadde eit slags venstreradikalt samvit?»

I eit Noreg som driv krig i Afghanistan og der media skriv beundrande om spesialsoldatane våre, ramlar ei slik problemstilling litt saman.

I Tyvenes marked og Den indre fiende tok Guillou opp att ideen med politisk krimlitteratur. Eg vil nesten gå så langt som å seia at desse bøkene er enno meir politisk poengterte enn Hamilton-bøkene, og trioen Ponti-Johnsén-Tanguy er for så vidt underhaldande. Dersom ein leiter, er det mange artige kultursosiologiske poeng òg.

Men ikke hvis det gjelder din datter fugar altså saman desse to seriane (som tidlegare er bundne saman av Pontis vinkjellar, av alle ting), og nøstar opp alle trådane.

Det var verkeleg ikkje naudsynt å gjera det på denne måten.

- I dei to førre bøkene om Ponti/Tanguy var mat- og vinscenene forteljarteknisk viktige. I denne er dei for det første skildra nærast på ein matlei måte, men likevel er det nesten det einaste hovudpersonane gjer på. Dei et og drikk heile tida, same om dei er triste eller glade. Før har det verka som om forfattaren har fått vatn i munnen av å fortelja kva som vert ete og drukke.

- Det er ingen intrige i boka. Hovudplottet, at Nathalie Tanguy vert kidnappa og seinare redda av pappa Pierre og dei gamle våpenbrørne hans frå Framandlegionen, står oppsummert på baksida av boka. Dei to hundre første sidene går ut på å seia opp Ponti som journalist og få Hamilton heim til Sverige. Dei to hundre neste handlar det om å få Nathalie attende frå terroristane, i ei ganske fargelaus forteljing som handlar om etterretning-planlegging-handling.

- Det er sikkert rett at saudiane er skrukar. Men det openbert frå fyrste sida, nærast. Det er rett og slett ingen overraskingar i boka, ingen feilspor, ingenting.

Utan noko av det som har gjort bøkene lesverdige før, skin det enno meir gjennom at Guillou ikkje meistrar å skildra kjensleliv og personleg dramatikk. Det er litt dumt, sidan det openbert var det han hadde tenkt å skriva ei bok om.

Oppsummering: Men ikke hvis det gjelder din datter er veldig dårleg.