Strøtankar: Tarjei Vågstøl

I dag, om lag tre år etter alle andre, er eg endeleg medlem av Underskog. Herregud, kor eg har gremma meg over å vera ekskludert frå heile det urbane kultur-elitemiljøet. No kan eg stå med rak rygg att.

Dessutan får Obama framleis ha mobil. Eg hadde uroa meg litt over dette., og er no letta. Sjølv om eg trur at journalisten i Aftenposten har gløymt at både sendar og mottakar må syta for at kommunikasjonen er sikker.

Men det hadde vore ein god idé å kryptera innhaldet i telefonminnet, slik ein del operativsystem kan kryptera swap-partisjonen. Finst det normale telefonar som gjer det?

I biografien om Jens Christian Hauge er det eit poeng Olav Njølstad verkeleg prøver å hamra inn: For leiinga i Milorg var noko av det viktigaste å gje nordmenn ei kjensle av å ha vore med på si eiga frigjering.

Heilt uavhengig av debatten om kva militær rolle motstandsrørsla eigentleg spelte, er det openbert at denne strategien var ekstremt vellukka. Det syner til dømes reaksjonane på kronikken Erling Fossen skreiv i Aftenposten 14.12.08.

Dagbladet har eit oppslag om Henry Molaison, ein mann som ikkje kunne hugsa meir enn 20 sekund.

Brått skjøna eg kvar inspirasjonen til filmen Memento kom frå. Så prøvde eg å tenkja på korleis ein kan skapa meining i livet utan minne. Dinest vart eg uendeleg trist.

Etterpå tenkte eg litt på filmen Total recall, og tenkte litt på at det fine er at vi kan konstruera minne om ting vi ikkje har opplevd, og at det er kultur. Så vart eg trist att.

Cory Doctorow skreiv novella Scroogled om kva som kunne henda om Google misbrukte alt dei veit om deg. Novella har eit mildt drag av science fiction, men no har det kome ei bok som går gjennom kva Google eigentleg veit: Googling Security: How Much Does Google Know About You? av Greg Conti.

Som Cory Doctorow skriv i bokomtala:

I’ve given the subject of privacy and Internet use a lot of thought, but even so, Conti’s book opened my eyes to potential risks I’d never considered.

Dei som er overraska over at regjeringa vel amerikanske JSF framføre svenske JAS Gripen, skjønar jommen mindre av det politiske spelet enn eg gjer på gode dagar. For å skryta på meg enno meir intuisjon, kan eg melda at eg heller ikkje er særleg overraska over at Ap godtok tenestedirektivet eller over at SV ikkje ser nokon grunn til å gå ut av regjeringa.

Alle desse vedtaka var så openberre at eg ikkje ein gong greier å mobilisera indignasjon. Ikkje ein gong over at alt dette skjer dagen før fødselsdagen min. Så gamal er eg altså vorten!

Men, trass kynismen min: Eg er litt irritert over korleis regjeringa argumenterer.

Det er sjølvsagt umogleg for menigmann oss sivile å vurdera kva for fly som er «best», eller for den del «gode nok». Difor vart eg litt interessert då eg såg at Forsvarsdepartementet har lagt ut rapportar som syner at det amerikanske flyet er best.

Grundige studium av rapporten kan ikkje avsløra særleg mykje meir enn det en fine grafikken til VG kan: det alle meste av sjølve grunnlaget for å bestemma seg for JSF-flya er gradert, men det har tydelegvis noko med stealth-eigenskapar å gjera, og Econ går god for at alt er fint. Altså, regjeringa kan fortelja at Forsvaret seier at berre JSF er godt nok. Å kjøpa fly som ikkje var «gode nok» er jo direkte idiotisk når ein først skal bruka 150 milliardar på krigsmaskineri.

Men korleis kan ein diskutera, eller etterprøva, den vurderinga som eigentleg ligg til grunn? Kva om JSF ikkje vert produsert, slik nokon har åtvara mot? Er dei svenske flya gode nok då?

Er det mogleg å kjøpa dei russiske flya i staden? Kvifor ikkje?

Eg har ikkje skrive noko om den nyvalde presidenten i USA her. Men eg tykte eit stykke frå NYTimes i dag var ganske artig: Lose the BlackBerry? Yes He Can, Maybe.

– God morgon, Barack. Eg har gode nyhende, og dårlege.
– Uff då. Kva er dei gode?
– Du vert president i USA.
– Du, det veit eg. Det var kjekt å vinna, men det spørst no kva eg kan få gjort, då. Eg er ikkje nett Chavez, heller, sjølv om eg måtte få folk til å tru det. Men kva er den dårlege?
– Presidentar får ikkje senda e-post.

Vel, dersom de lurer på kven i all verda som sender inn spørsmål til FAQ-sida til ein TV-serie, så er det altså meg.

OK. Eg har vore blodfan av Carl Hamilton-serien til Jan Guillou i mange år, heilt sidan eg oppdaga han på starten av 1990-talet. Eg har lese dei fleste minst to gonger (bortsett frå bøkene mellom Vendetta og Hevet over enhver mistanke, som eg berre har lese ein gong). Dei to bøkene om Erik Ponti, Ewa Johnsén og Pierre Tanguy er heller ikkje verst. Men ærleg tala, «la grande finale», som kom på norsk no i oktober (Men ikke hvis det gjelder din datter), er sikkeleg dårleg.

Og då meiner eg verkeleg dårleg, vurdert ut frå føresetnadene sine. Sjølv eg finn bokmeldingar i Dagbladet, Kulturspeilet og Haugesunds Avis som tydelegvis tykkjer det var ei bra bok.

Som sagt, eg likte Hamilton-bøkene, kanskje fordi eg kjende meg heime i dei. Ein ekte svensk maoist har lov til å slåst mot Sovjetunionen og Baader Meinhof, særleg når han samstundes stør Palestina og hatar Säpo. Og, ærleg tala, den siste boka i «Hamilton-suiten», Hevet over enhver mistanke, er strålande: Tett, mangetråda og i beste Doktoren mister en pasient-stil.

Men, rett skal vera rett. Bøkene er utdaterte no. For dei som ikkje hugsar korleis verda såg ut før 1995 (eller interesserer seg for det), framstår sikkert verdsbiletet som bøkene presenterer som framand. Ideane bak kan kanskje best oppsummerast som «Kva om Sverige, eit lite, nøytralt land i Norden hadde hatt spesialsoldatar og brukt dei rundt om i verda? Kva om denne spesialsoldaten hadde eit slags venstreradikalt samvit?»

I eit Noreg som driv krig i Afghanistan og der media skriv beundrande om spesialsoldatane våre, ramlar ei slik problemstilling litt saman.

I Tyvenes marked og Den indre fiende tok Guillou opp att ideen med politisk krimlitteratur. Eg vil nesten gå så langt som å seia at desse bøkene er enno meir politisk poengterte enn Hamilton-bøkene, og trioen Ponti-Johnsén-Tanguy er for så vidt underhaldande. Dersom ein leiter, er det mange artige kultursosiologiske poeng òg.

Men ikke hvis det gjelder din datter fugar altså saman desse to seriane (som tidlegare er bundne saman av Pontis vinkjellar, av alle ting), og nøstar opp alle trådane.

Det var verkeleg ikkje naudsynt å gjera det på denne måten.

- I dei to førre bøkene om Ponti/Tanguy var mat- og vinscenene forteljarteknisk viktige. I denne er dei for det første skildra nærast på ein matlei måte, men likevel er det nesten det einaste hovudpersonane gjer på. Dei et og drikk heile tida, same om dei er triste eller glade. Før har det verka som om forfattaren har fått vatn i munnen av å fortelja kva som vert ete og drukke.

- Det er ingen intrige i boka. Hovudplottet, at Nathalie Tanguy vert kidnappa og seinare redda av pappa Pierre og dei gamle våpenbrørne hans frå Framandlegionen, står oppsummert på baksida av boka. Dei to hundre første sidene går ut på å seia opp Ponti som journalist og få Hamilton heim til Sverige. Dei to hundre neste handlar det om å få Nathalie attende frå terroristane, i ei ganske fargelaus forteljing som handlar om etterretning-planlegging-handling.

- Det er sikkert rett at saudiane er skrukar. Men det openbert frå fyrste sida, nærast. Det er rett og slett ingen overraskingar i boka, ingen feilspor, ingenting.

Utan noko av det som har gjort bøkene lesverdige før, skin det enno meir gjennom at Guillou ikkje meistrar å skildra kjensleliv og personleg dramatikk. Det er litt dumt, sidan det openbert var det han hadde tenkt å skriva ei bok om.

Oppsummering: Men ikke hvis det gjelder din datter er veldig dårleg.

No har altså far og dotter vore statistar. Me la varer på bandet i Ica-kassa i ein serie som vel kjem på NRK etter kvart. Heldigvis greidde me å spela inn dei ca. fem sekunda før det var gått ein time, og tolmodigheita til den yngste statisten var brukt heilt opp.

Eg har aldri vore statist før, og eg var imponert: dei som arbeidde med produksjonen var utruleg flinke. Dei greidde å instruera eit tjuetals statistar heilt utan roping og skriking, og sjølve opptaket var så naturleg at det nesten vart eit antiklimaks.

Inspirert denne opplevinga måtte eg sjølvsagt sjå på bakomfilmane til NRK-serien Kodenavn Hunter 2. Eg gler meg, men ikkje fordi Hunter 1 var så enormt bra (berre sånn middels). Eg gler meg fordi det er artig å sjå norsk TV-krim som er med stort scope og litt sjølvtillit. Og det hjelper å vita at dei som lagar slikt er folk som er veldig trivelege sjølv med uvesentlege statistar.

PS: Serien der me medverka var nok av noko mindre format …

Fyrste debatten sundagen på Dei nynorske mediedagane var ikkje nett veldig godt besøkt, men tok til gjengjeld opp eit interessant spørsmål: Kan dei store, riksdekkjande avisene kanskje prøva å ha litt nynorsk i nettavisene sine?

Svaret var om lag: Nei, ikkje i det redaksjonelle innhaldet. Men nettavisene (VG og Dagbladet) satsar på brukargenerert innhald, må vita, og om nokre år er nok berre 25 % av nettstadene deira redaksjonelle. Ikkje veldig oppmuntrande for nynorsken, men svaret vart gjeve så tydeleg at eg trur at det var eit oppriktig uttrykk for strategien til nett-tabloidane. Eg trur det er ein feil strategi, iallfall på lang sikt. Read the rest of this entry »