Tarjei Vågstøl

Etter det eg les på bloggen til Eirik Newth skal Samlaget gje ut Little Brother av Cory Doctorow på norsk. Dei har iallfall rettane til det.

Det er utruleg kult.

Det er altså ei slags ungdomsbok i «post-cyberpunk-SF»-tradisjonen om ungdom som bruker teknologi til å slå attende mot staten og overvakingssamfunnet. Dessutan er skjønnlitteraturen til Doctorow om lag like politisk som 1970-talsbøkene til Dag Solstad. Doctorow er kanskje aller mest kjend som EFF-aktivist og ein av lykelpersonane bak Boing Boing-bloggen.

Hurra.

Då eg måtte kvitta meg med iBook-en min, vart saknet av DevonThink og Bookends veldig stort. No har eg for så vidt slått meg til ro med Zotero (enn så lenge), men det er ein del ting eg verkeleg saknar. Eg testa ut to program som gav forventningar til å gje meg noko av det eg sakna, utan å finna det:

Citavi

Eit sveitsisk produkt som på mange måtar er ein kombinasjon av:

1. eit referansehandteringssystem,
2. ein sitatdatabase og
3. eit arbeidsflytssystem for akademiske prosjekt.

Eg gjekk rimeleg entusiastisk i gang med å testa ut programmet, men det fall på mange måtar gjennom. Dei skriv sjølve at det er “sehr schweizerisch”, og eg trur at det kan ha noko med at eg ikkje heilt vart vener med det. Det er for all del bra, men eg oppfatta det som litt tungvidt og vanskeleg å tenkja med.

Ankepunkt:

• Tregt. Det er skrive i .NET, trur eg, og eg tykte det gjekk seint rundt på ein billig-bærbar frå 2007. Sjølvsagt er det òg berre for Windows.
• Tungvidt. Zotero har det eg kallar eit minimalistisk UI-design, og det er plenty nok til dei fleste føremål. Citavi har masse hjelpetekst på skjermen heile tida, og eg tykte faktisk at 1280×800 vart for lite skjerm!
• Berre på tysk. Det går jo, og eg er glad i tysk, men eg les det diverre alt for sakte til at eg kan bruka det i eit program. Den engelske utgåva kjem visstnok på seinsumaren:
  

  Im Spätsommer 2008 kommt das Update auf Version 2.5 … Version 2.5 wird es auch in einer englischsprachigen Fassung geben.*

Citavi verkar saman med både OpenOffice og Microsoft Word.

Nota Bene

Nota Bene er eit program eg gjerne skulle ha likt: Eit tekstbehandlingssystem med innebygd referansehandtering og indeksering. Eit komplett akademikarsystem. Med mange år på rumpa, og ei historie attende til DOS. Diverre trur eg òg at Nota Bene viser at det ikkje alltid er veldig bra å ha veldig nøgde kundar (Endnote, til dømes, er eit system eg trur har overlevd på å ikkje vera så bra), og at store system krev anten krev veldig god teknologi, slik at utviklarane kan byggja på andre sitt arbeid, eller ein ganske stor utviklarstab.

Eg oppdaga iallfall mange fine prinsipp bak Nota Bene. Det innebygde systemet for referansar er glimrande, stil-systemet står ikkje tilbake for noko og indekseringsprogrammet Orbis let deg byggja opp ein indeksert database over utvald tekst. Eg er skeptisk til indekserte søk i rubb og rake som einaste informasjonsstrategi, fordi alle som arbeider med tekst vil byggja seg opp ei ganske stor tekstmengd med raffinert informasjon.

Likevel er Nota Bene gjennomplaga av ein stor base historisk kode. Dei flytta seg over til Windows i “Windows 3.1-tida”, og mykje programmet syner det:

• Ikkje Unicode-støtte. Skal ein bruka meir enn Latin-1, må ein kjøpa ei spesiell, dyr utgåve. Dei gjer veldig mykje sjølv (til dømes må ein definera tastaturet sitt i programmet), og ting som teiknsett og innskriving av aksentar ventar eg at operativsystemet skal ta seg av.
• Grensesnittet er gamaldags og stygt. Eg burde ikkje bry meg med det, men Windows-grensesnitta er faktisk vortne mykje betre dei siste åra. Det er openbert mykje 16-bits Windows-kode att, til dømes er ikkje støtta for lange filnamn heilt god.
• Mange bugs. Nota Bene bruker oppmerkingstags om lag som Word Perfect, men det vart fort mykje rot.

Når nettsidene samtidig ser ut som om dei er frå 1994, og nye versjonar og feilrettingar ikkje nett ser ut til å stå på trappa, er det rett og slett vanskeleg å vera veldig entusiastisk. Ideane frå Nota Bene er så gode at programmet hadde fortent ei ekte nyskriving, med moderne grensesnitt og støtte for moderne filformat.

Eg veit, det var slik Natt og dag gjorde, men likevel:

1. Rosévin har openbert fått gjennombrotet i sumar. På dei tre siste middagsbesøka me har hatt, har gjestene hatt med seg ei flaske rosévin. I fall middagsgjestene les dette, vil eg påpeika eg er veldig glad i rosévin og at det neppe er noko som eignar seg betre på altanen ein varm sumarkveld. Spørsmålet: Kor varm? Bakpå ei flaske står det “kaldarare enn nokon annan vin”, på ei anna “mellom 11-13 gradar” og på den tredje “14 gradar”.

2. Eg er, som mange andre, biten av vinylfeber att. Eg har sett opp Rega Planar 2-spelaren min att (førebels ikkje heilt bra, men iallfall i vater: vegghylle neste!), og kosar meg med høgtida det er å spela svart gull. Om det lyder betre enn digital avspeling, veit eg ikkje. Eg har ikkje same innspelingane i båe formata.

Høgdepunktet var iallfall då eg var innom hifiasylet Stereofil, for å høyra om eg burde gjera noko med spelaren etter ti år. “Nei, eigentleg ikkje”, var svaret. “Du kan skifta reim om nokre år”. Eg har likevel lyst til å oppgradera motoren til siste utgåve og vurderer å byta pick-up. Både delar er reelle forbetringar (nyare utgåver av same spelaren har både “ny” motor og betre PU), og spelaren er jo i kategorien “fattigmanns-hifi”, der enkle grep faktisk kastar betre ljod av seg. Men det er fantastisk å eiga ei teknisk innretning som ikkje går i stykker etter eit par år, slik mobiltelefonar gjer heile tida og iBook-en min gjorde etter berre to og eit halvt år.

Informasjon går ut på dato. Eg skreiv at Zotero ikkje funka på Firefox 3.0, men frå og med 1.0.4 gjer programmet altså det. Eg er spent på korleis det kjem til å funka med det nye sitat-handsamingssystemet i OpenOffice 3.0.

Elles fann eg ein artig norsk blogg om teknologi for humanistar (Digital Humanist). Ikkje så mykje nyttig der enno (og forfattaren tilrår framleis Endnote framfor Zotero), men absolutt ein stad eg vil følgja med på frametter.

Ola spurde kvifor eg vart imponert over Ubuntu 8.04.

Skilnaden frå tidlegare utgåver er eigentleg ikkje så stor. Det er nye utgåver av nesten alt, sjølvsagt, for slik er jo Ubuntu, men grensesnittet og programutvalet er ganske likt (det er lova store endringar i neste utgåva, kva no «store» tyder). Når eg er imponert, er det fyrst og fremst frå ein brukarsynsstad. Eg veit rett og slett ikkje nok om korleis korkje Linux eller moderne PC-arkitektur er lenger til å kunne fiksa ting. For ti år trudde eg at eg visste korleis ting verka — den gongen eg las The Design and Implementation of the 4.4 BSD Operating System på senga og sikla over instruksjonssettet til PowerPC-prosessoren. Ja, forresten, eg såg føre meg at eg skulle verta informatikar, òg.

Når eg er imponert over Ubuntu i dag, er det meir prosaiske ting eg vert imponert over. (more…)

Det er ikkje så ofte eg skriv om programvare lenger. Denne gongen er likevel to saker eg gjerne vil trekkja fram:

Ubuntu 8.04
Den siste veka har eg køyrt Ubuntu 8.04 betapå den berbare maskina mi. Det er vanskeleg å fordela æra mellom Ubuntu, Linux, Gnome og alle dei hundrevis av småprogramma som er med i operativsystemet, men dette er fyrste gong eg verkeleg har vorte imponert av Linux på denne maskina.

Zotero
Alle som skriv akademiske tekstar innanfor humaniora treng eit godt referanseverktøy. Av ulike grunnar er kombinasjonen LaTeX, Emacs og biblatex utenkeleg for humanistar (det burde ikkje vera slik, men er det likevel).

Dei aller fleste bruker Word og Endnote, trur eg, om dei ikkje skriv referansane for hand. Problemet er at det er kronisk vanskeleg å få det til å verka (stol på eg, eg har drive nok support til å seia det). Endnote er stort og tungt (og dyrt, men UiO-studentar får det gratis), Word-tillegget er krøkke og rett som det er funkar det ikkje. Vil du fiksa på stilane, er ikkje det heller heilt intuitivt og masse manuell jobb.

No har det dukka opp eit open-source referansesystem, nemleg Zotero. Det er eit istikk til Firefox (og verkeleg små og snertne istikk til OpenOffice og Word), og let deg leggja bøker rett inn i referansedatabasen din etter at du har leita dei opp i td. BIBSYS. Einaste haka
er at det ikkje verkar i Firefox 3.0-beta’en enno, men det er på planen til sumaren. Eg kunne òg likt det dersom Zotero kunne vore eit saumlaust grensesnitt til ei BibTeX-fil (og ekstatisk om det støtta dei nye felta i biblatex).

Eg har ikkje testa ut Zotero på viktige ting enno. Dersom eg vert skikkeleg skuffa kjem eg nok til å seia det.

Standard Norge har tydelegvis, på ein tvilsam måte, røysta for godkjenna det nye dokumentformatet frå Microsoft, OOXML, som ein ISO-standard. 150 aktivistar hadde ein motdemonstrasjon onsdag 2008-04-09.

Etter det eg kan skjøna, har demonstrantane sakleg sett heilt rett. Ut frå propaganda eg har lese, er det ingenting som tyder på at OOXML er ein standard laga med ærlege føremål, altså, for at det skal vera mogleg å for andre å implementera han. Altså, Microsoft ønskjer at OOXML skal verta ein standard fordi dei ikkje vil at nokon (les: store kundar) skal bruka mot dei at det ikkje er det.

Likevel er eg litt nummen. Så lenge «Word-dokument»-modellen dominerer, er det god grunn til å tru at Word òg kjem til å gjera det, same om det er standard eller ikkje. Microsoft er ikkje interessert i å ha ein standard for tekstdokument, slik at dei må tevla på like vilkår om verktøyet.

Det er to ting som kan bryta «monopolet» Microsoft har:

• at heilt andre paradigme for tekstproduksjon tvingar seg fram og gjer «tekstbehandlingsprogram» som Microsoft Word og OpenOffice.org Writer gamaldagse. Dette er i ferd med å skje, skjønt ikkje heilt slik mange hadde vona.
• at IT-avdelingar i store institusjonar innser at det er svært dyrt og lite fleksibelt å vera avhenigige av Microsoft. Dette er ògi ferd med å skje i store byar og statlege departement rundt om i verda.

NUUG si side om OOXML ser ut til å vera ein fin stad å lesa meir.

Sidan eg var femten år gamal, har eg drive på med organisasjonar og gjort organisasjonsting: Medlemsmøte, styremøte, fraksjonskampar, årspengar, flygeblad, demonstrasjonar, tidsskrift, studieringar, ta-ein-øl-etter-møtet. Det var i organisasjons-Noreg eg fann kjærleiken, og der er her eg har fått jobb. Eg skreiv til og med hovudfagsoppgåva mi om organisasjon og organisering.

Kvifor? Jau då, Noreg er eit gjennomorganisert samfunn. Men me lagar ikkje desse organisasjonane berre fordi me treng eit rammeverk for å ordna liva våre. Me lagar desse organisasjonane fordi me vil endra noko, eller som Kim Salomon seier det (og alt høyrest meir poetisk ut på svensk):

Begreppet social rörelse definieras vanligtvis som ett kollektivt organiserat handlande. Deltagarnas aktiviteter utgör den väsentligaste ressursen, och syftet är att endra samhällsutvecklingen. Rörelsen får sin kraft genom anhängarnas aktiva deltagande och vilja att förverkliga rörelsens mål. (Rebeller i takt med tiden (Rabén Prisma, 1996), s. 17).

No har “alle” (frå Cory Doctorow til lunsjbordet) byrja å snakka om kollektiv, målretta handling utan organisering. Clay Shirky har skrive ei bok om det: Here Comes Everybody (takk, boing boing).

Eg har ikkje lese ho, så eg veit ikkje om det er Web 2.0-drøymeri, ein variant av den usynlege handa til marknaden eller kva. Eller kva dei tenkjer ein skal oppnå utan organisering.

Meir teknisk denne gongen.

Tenk at eg skulle seia at Word og Endnote - på Windows - er bra. Har eg ikkje alltid sagt at dette er noko søppel, og snakka varmt om gode alternativ? Kanskje nokon vart skuffa over at eg ikkje brukte LaTeΧ til oppgåva mi?

Lat meg seia det så enkelt som at Word faktisk fungerer når ein del vilkår er til stades:

1. Dokumentet ditt inneheld lite, eller helst ingen, matematikk. Word 2007 har ein heilt ny likningseditor som faktisk ser svært bra ut, men i tidlegare utgåver har eg opplevd at det nesten ikkje er verd bryet å produsera vakker matematikk med Word.
2. Du bruker eit eksternt program for å handtera referansar. Som sagt, Endnote fungerer OK på PC, på Mac liker eg Bookends betre. Word 2007 har faktisk innebygd referansehandtering - igjen, noko eg er spent på om fungerer. OpenOffice har hatt det lenge, men førebels er ikkje systemet deira brukande dersom ein har litt avanserte behov.
3. Du har tilstrekkeleg maskinkraft. I «gamle dagar» var det slik at Word krasja når ein prøvde seg på litt lange dokument med struktur. No er det ikkje heilt slik, lenger, men det hjelper svært godt dersom maskina er rask nok (for passande verdiar av lang, struktur og rask).
4. Du har ikkje tenkt å driva med avansert formgjeving, og krev ikkje at teksten din skal sjå særleg «typografisk korrekt» ut.
5. Du bruker dei funksjonane Word har; særleg viktig er det at du bruker stilar og slikt for å definera mellomtitlar og slikt.
6. Menneske skal vera involvert i kvart einaste steg teksten skal ta vidare. Word-filer er framleis nesten uråd å gjera særleg mykje med automatisk.

Lista over ser glatt bort frå at Microsoft framleis er det vonde imperiet og at Word-filer er eit lukka format der du overgjev teksten din til vondskapens fyrste. Eg må berre, rett og slett, bita i sureplet og vedgå at det ikkje alltid er dumt å bruka Word til å skriva tekst i.

OpenOffice er ein OK konkurrent til Word, men den største føremonen er at det er gratis. Det vesle eg har brukt av OOo, har diverre ikkje imponert meg.

I tre år har ein 14″ Apple iBook vore venen min. Det var den fyrste «skikkelege» datamaskina eg kjøpte; det slår meg at alt eg kan om datamaskiner (sidan midten av 1980-talet) har eg lært på Frankenstein-monster eg har skrudd saman sjølv av avlagte delar. Då eg kjøpte iBook-en, var det mest for å ha ei maskin som «berre verka». Det gjorde ho, og eg var framleis ganske nøgd, sjølv om både prosessoren (1.2GHz PPC G4), skjermen (1024×768 14.1″) og minnet (768MB) etter kvart rykte nedover i divisjonane. Eg treng ikkje noka ny maskin, eg, tenkte eg.

Eg har rett nok oppgradert litt. Maskina kom med 256MB minne, og det skjøna eg med ein gong at var for lite, så allereie etter nokre dagar sette eg inn ei 256MB-brikke til (seinare vart det ei 512MB-brikke, og 256MB-brikka arva Gudrun). Etter eit stygt fall tok disken kvelden («klank-klank»), så eg sette inn ein ny og større disk (80GB, 5400 rpm mot 60GB, 4200 rpm). Fire månader i Kairo, der maskina vart brukt på wifi-kaféar nokre timar om dagen, tok knekken på batteriet, så det bytta eg. Det siste som skjedde, var at straumforsyninga rauk i mars. Då tykte eg at 750 kr var litt drøyt til ei så gamal maskin (nye MacBooks har ei anna straumforsyning), men midt i innspurten med hovudoppgåva verka ikkje tida å vera inne for å gjera noko som helst med arbeidsmiljøet mitt.

I dag knela maskina heilt, og denne gongen reknar eg med at det er viktig komponentar på hovudkortet som har teke kvelden. Det byrja i går ettermiddag, då skjermen brått gjekk i svart og maskina låste seg. Omstart gav berre TV-støy på skjermen. Det legendariske «zap PRAM»-trikset funka, men etter ei tid (alt frå to minutt til ein time) knela maskina att. Symptoma var vekselvis svart skjerm og psykedeliske fargar. Så, om lag klokka 23:00, brått funka det att. Maskina var operativ i fleire timar, og eg kunne sjå ein heil film på henne medan oppvaskemaskina gjekk.

Malapropos, dette minner meg om ein «AI-koan» frå The Jargon File:

A novice was trying to fix a broken Lisp machine by turning the power off and on. Knight, seeing what the student was doing, spoke sternly: “You cannot fix a machine by just power-cycling it with no understanding of what is going wrong.” Knight turned the machine off and on. The machine worked.

I dag kom problema attende. Maskina verka i ein halvtime, og gjekk i svart. Det såg ut til å verka å zappa PRAM, men så gjekk ho heilt i svart, og nekta starta. Av og til kunne eg høyre lyden av vifta som starta (og gjekk og gjekk), eller CD-drevet som spann opp, men firmware vart ikkje ein gong lasta.

Ein kan aldri vita, men eg reknar med at maskina er heilt daud no. Det er litt sørgeleg. Då Gudrun fekk høyra at iBook-en var sjuk i går, svara ho faktisk «og den som du var så glad i» - med medkjensle i røysta. Det tykkjer eg var veldig snilt sagt av ein som ikkje liker tekno-duppedittar.

Kva no? På sikt må eg vel skaffa meg ei ny maskin. Då kjem alle vala eg må ta. Berbar eller stasjonær? Det er ikkje tvil om at det er svært mykje betre å arbeida med det meste på ein stasjonær maskin, men bærbare maskiner har fordelen at eg kan arbeida kvar som helst, og ikkje må setja meg på kontoret for å bruka dei. Operativsystem? Eg elskar OSX, men eg er litt misnøgd med at maskina frå Apple faktisk ikkje vara lengre enn tre år. Alternativet er Linux (helst Ubuntu), men det var så godt å ha ei maskin der alt berre verka, og eg ikkje trong styra med drivarar, codec-ar og alt slikt. Vista vil eg iallfall ikkje ha, etter det vesle eg har sett (Windows XP kunne eg til naud ha brukt).

Vel, vel. Godt eg har ein heilt frisk backup, iallfall.